- -

      

- -

   rmadi41 01, 2009 8:04 am

Turan şairi Ergeş Ukun
Dnyanın eşitli yerlerindeki milletdaşlarımızın yazılarıyla karşılaşmak beni her zaman heyecanlandırmıştır. Söz gelimi Bir Tebrizlinin, şimdi evi barkı uygarlık savaşılarının bombalarıyla yerle yeksan edilen bir Kerkklnn, bir Baklnn, bir Gagavuz yeri yazarının veya burada olduğu gibi bir Afganistanlının yazısını, şiirini kendi dilimde okumak beni hep mutlu eder.
Biroklarımız Trklerin siyasi birliğini hayal eder. Ama galiba ben siyasi birlikten ok bir dil birliği hayal edenlerdenim. Fizik coğrafya birliği yerine bir dil coğrafyası birliği ryası görrm. Vatanın hudutlarının da siyasi izgilerden ok ortak dilin yayılmış olduğu alanın sınırları olduğunu dşnrm. Nitekim galiba meşhur Fransız şairi Aragon, Fransızca benim vatanımdır derken böyle bir şey kastetmiş olmalı. Bu sebeple, talih beni 4 Mart 2003te Ergeş Uckun ve şiir kitabı Yurt Koşugları ile buluşturduğunda byk bir heyecan yaşadım. Ötken Neşriyat tarafından 1997de yayımlanan kitabı ben, Kadıköyde ikinci el kitaplar satan bir kitapıda gördm. Eve dönerken otobste kitabı okumaya başladım. Başta, kitabı yayıma hazırlayan Dr. Orhan Söylemezin kısa bir Sunuşundan sonra (s. 9-11) şairin kendi kaleminden hayat macerasını okuyoruz (s. 13-38). Şiirlere gelmeden gene şairin kaleminden ıkma bir Söz başı (s. 41-43) kısmı var. Ardından 75 adet şiirin bulunduğu koşuklar bölm 45-185) geliyor. Son olarak kitapta ok kısa bir sözlk kısmı (187-189) yer alıyor. Cidden değerli bir iş yapıp Ergeş Ukunu Trk okuyucusuna sunan Dr. Orhan Söylemezin, bize yabancı gelen kelimeleri her şiirin altında aıklaması isabetli olmuştur fakat aıklanması gereken daha pek ok kelimenin kaldığı aıktır.
HAYATI: Şahimerdankuloğlu Ergeş Ukun, Afganistan'ın Meymene vilayetine bağlı Antköy'de 21 Şubat 1927'de doğdu. 1938-44 yılları arasında Antköy İlkokulu'nu bitirdi. 1944-1950 arasında Kabil Öğretmen Okulunda okudu. 1950-52 yılları arasında Kabil Üniversitesinde kimya ve biyoloji bölmne devam etti fakat eğitimini yarım bırakıp öğretmenliğe başladı. 1952-54 yılları arasında Antköy'de, daha sonra 3 yıl kadar Meymenede öğretmenlik yaptı. 1957 yılına kadar Ebu Ubeydi Cuzcn Lisesi mdr muavinliği görevinde bulundu. Bu dönemde Storey Gazetesinde şiirleri ve yazıları ıktı. O zamanki Afgan Hkmeti'nin Trklere yönelik baskıcı siyaseti sebebiyle 1957de lkesinden ayrılarak Pakistan ve İran'ı kaak olarak geti ve Trkiye'ye sığındı. 1957-61 yılları arasında Adana'da öğretmenlik yaptı. 1960 askeri darbesinden sonra askeri yönetimce oturduğu mahallenin muhtarlık görevi, kendisine tevdi edildi. 1961 yılında öğretmenlikten ayrıldı. Mersin'de Ataş Rafinerisi'nde laboratuar teknisyeni olarak alıştı. Bir ara besicilikle uğraştı. 1974 yılında Trkiyedeki sağ-sol kavgası yznden Amerika'ya göt. Princeton'da Mobil Oil'de teknik eleman olarak alışmaya başladı. 1993te oradan emekli oldu. Çapandaz Cemiyeti kurucusu olan şair bugn New Jerseyde yaşıyor. Silifkeli Trkan hanımla evli ve Timuin Han, Timur Han, Belida Han ve Aybars Han adlı dört ocuk babasıdır.
ESERLERİ: Şairin burada tanıttığımız şiir kitabı Yurt Koşugları (İstanbul 1997) haricinde yeni yazdığı başka bazı şiirler daha vardır. Bu şiirler, genel ağda http://www.geocities.com/Athens/3836/siir.html adresinde Turan şairi Erges Uckunun şiirleri başlıklı sitede bulunabilir. Yalnız ben iki kere bu siteye girmeye teşebbs etmeme rağmen başarılı olamadım. Ayrıca Yeni Trkiye Dergisinin Trk Dnyası özel sayısı iin Afganistan Trklerini işlediği Ellibin Yaşındaki Turan Afganistan Olur mu?, (Temmuz-Ağustos 1997, sayı. 16, s. 1694 vd.) adlı bir makalesi vardır. Şairimizin yeni şiirlerinin ve makalelerinin ayrı ayrı kitaplar halinde yayımlanması arzuya şayandır. Görebildiğimiz kadarıyla Ukun hakkında Arslan Kkyıldızın "Turan Şairi (Şahımerdan Kul Hanoğlu) Ergeş Ukun", (Atatrk Üniversitesi Trkiyat Araştırmaları Enstits Dergisi, sayı. 10, s. 267-276, Erzurum 1998) adlı bir makalesi vardır. Yine Kkyıldız, genel ağda şairin Turanda Toy adlı yeni bir şiirini yayımlamıştır.
Ergeş Ukun hayatının eşitli cephelerini, sözn ettiğimiz kitabında uzunca sayılabilecek hayatı ve kişiliği bölmnde bize anlatır. Zevkle ve ilgiyle okunan bu bölm insanda, şairin hatıratını daha etraflı bir şekilde kaleme alıp yayımlaması arzusunu uyandırıyor. İnanıyorum ki Ergeş Ukunun bunu yapması, Gney Trkistan diye adlandırdığı Afganistandaki hemşerilerine ve tabii bize byk bir armağan olur. Çetin mcadelelerle dolu bu hayatın bilhassa gen arkadaşlar iin öğretici olabileceği kanaatindeyim.
Şimdi şairin ocukluğundan naklettiği bir anektoda bakalım. Ergeş yedi yaşına girince pazar yerini görmek iin dzenlenmiş görkemli bir törenle pazar toyuna gitmiş. Orada yediği helva iin o şunları söylyor: Helvaların hepsi kendi mahallemizden idi. Kesinlikle söylenebilir ki dnyanın hibir yerinde biz yapmasak yoktur onlar gibisi. Batıda her trl silah ve mhimmat var ama bizim helvamızı bilmezler. Eğer bilseler derhal savaşı bırakıp helva pişirmeye başlarlar.
Uzun zamandan beri ve bugn batılıların verdiği isimle maalesef Orta Asya dediğimiz Trkistan ve eski Horasan toylar ve merasimler yurdudur. Bunlardan biri de ad verme merasimidir. Çocuk doğduğunda zuhur eden hadiselerden adını alır. Çölde doğan Çöllbay, gece doğan Tanibay, babasının koyunu bine ulaşan Minli ve buna benzer srye kurt dalsa Börbay vesaire vesaire olup gider. Yağmurdan, buluttan, taş baltaya kadar her trl isim almak mmkndr.
Burada Ergeş Ukunun anlattığı toy denen dğn ve merasimlerin sadece isimlerini kaydetmek bile ilgin olabilir. Evliliğe kadar yapılan merasimler başta adlandırma merasimi olmak zere ona kadar ıkmaktadır: bunlar sırasıyla doğumun beşinci gecesinde mahalleye verilen ziyafet, bebeğin tırnağı kesilecek kadar olduğunda kadınlar arasında tertiplenen toy, ocuğun saının byyp yzne dşecek olduğunda yine kadınlar arasında dzenlenen sa kesme merasimi, beşik toyu, ocuğu kurdun ağzından geirme ve enesine kurt kemiği veya dişi takma merasimi, dört yol töreni, snnet dğn, Kuran toyu, yol töresidir. Evlenme merasiminden sonra hacca gitmeye kudreti yetenler hac merasimi ve altmış dört yaşına erişenler peygamber efendimizle yaştaş olmanın şerefine peygamber toyu yaparlar. Törenler kişinin sadece sağlığında yapılmazlar; ölmle başlayan cenaze töreninin ardından ölnn evinde nc gnde, kırkıncı gnde, yıl geince aşlar pişer ve komşulara ikram edilir. Ergeş Ukunun şiirleri kadar, kendi ocukluğunu anlattığı ve bizi bir masallar diyarına götren bu kısım da son derece ilgintir.
Ergeş Ukunun Turan şairi olarak tarif edilmesi doğrudur. Gerekten şiirleri okunduğunda hem bu kavramı (mesela Şanlı Turan, Turanda Toy) ok sık kullandığı, hem de eşitli adlar altında devletler ve topluluklar oluşturan Trkleri tek bir millet olarak gördğ ve btnlğn istediği hemen fark edilir. Mesela Trkistan başlıklı şiirinde şöyle der:

Horasan meskenim, Bak menzilim
Almaata yaylam, Ankara sevgilim
Aşkabatta aşkım, Taşkentte dilim
Gönlm Semerkantta yatar Trkistan (s. 88)

Doğup bydğ lke daha geen sene Amerika tarafından halı bombardımanına tabi tutulan bu coşkun şairin yaşadığı ve yakından tanıdığı Amerika hakkındaki şiirinin bazı bölmleri ile İnanma adlı şiirini Trkiye Trkesine uyarlayarak kendisini selamlıyor, sağlıklı ve uzun bir ömr diliyorum. Şair bu şiiri daima Trk ve İslama karşı dşmanlarımıza yardımcı olan Amerika iin yazdım, demiştir.

EMRİKE (AMERİKA)
Var mı sen dek cihanda bir itibar Emrike?
Her bucağında bin bir Karun yatar Emrike

Dokuz felekte şanın, lem senin hayranın
Dnya pazar dkkanın sermayedar Emrike

Sığın bakar obanın, turna bakar dehkanın
Suna bakar bağbanın, aceb diyar Emrike

Balık aar göllerin, ceylan saar öllerin
Kaytan kaytan yolların, katar katar Emrike

Karlı dağlar başım dek, deryalar yoldaşım dek
Çeşmeler gözyaşım dek, dinmez akar Emrike

Ekininde bağında, taşında toprağında
Babam binen atların izleri var Emrike

Öndesin ilm fende, hnerin barı sende
Dnyanın akl fikri sana kaar Emrike

İlmin var feraset yok, dil bir siyaset yok
Nezaket-nefaset yok, glsz bahar Emrike

İt muteber insandan, oğul kızdan canandan
İnsanlık pellesiyde, yınıl durur Emrike

Lut kavmi bura göer, Nemrut şurdan su ier
Ahir fısk u fesattan bir gn batar Emrike

Afroların zindanda, İndiyan kabristanda
Eskimolar kayanda, insan şiar Emrike

Kaşığın var her aşta, gözn daim oynaşta
Sana gönl verenler, sersan kalır Emrike

Ukun der sözm şudur, gah kydr gah öldr
Dnya Urussuz sensiz rahat yaşar Emrike.


İNANMA
Ey yiğitler aman bermen zalimge
Zalim kulnun yahşı yamanı bolmas

Kurandan don giyip gelse inanman
İblislernin din imanı bolmas

Trk oğlunun öz yurdudur Trkistan
Kutublardan Akdenizge uzangan

Bir yanı Alaska bir yanı Kazan
Trk btndr Özbek Trkmeni bolmas

İki dışki deme, yok et dşmanı
İlletten yaradan kutgaz vatannı

Ukun gibi şeylen giyip kefenni
İl bolmaknın başka imkanı bolmas.

Do. Dr. Fethi Gedikli

rmadi41
Asteğmen

: 450
: 36
: karluk
: 16/03/2008

http://rmadi41.spaces.live.com/

    

      


 
: