Kasgarlı Mahmut

      

Kasgarlı Mahmut

   Aktay Trkmen 18, 2008 5:35 pm


Kaşgarlı Mahmut


XI. yzyılda yaşayan Trk dil bilginidir. Divan-ı Lgatit-Trk adlı eseriyle nldr. Karahanlılar soyundandır. 1072 yılında yazmaya başladığı eserini 1074te tamamlayarak Bağdatta Abbas halifesi El-Mukted Billah'a sunmuştu. Eserin el yazması tek kopyası Fatih Millet Ktphanesinde 1910 yılında bulundu. 1915-1917 yıllarında öğretmen Kilisli Rifat Efendinin evirisi , Besim Atalayın evirisi ise beş cilt olarak basıldı.Karahanlılar do'neminde yetişen ve ilk Trk dil bilgini olan Kaşgarlı Mahmutun doğum tarihi, kesin olmamakla birlikte 1025 olarak biliniyor. Babası Barsaganlı bir bey idi. 1071-1077 arasında Bağdatta bulunan Mahmut, Trk kltrnn Araplara tanıtılmasında byk rol oynadı.

İbn-i Fadlan, Gerdizi, Tahir Mervez, Muhammed Avf ve Beyhak gibi kendi do'neminin Trk hayat ve cemiyetleri zerine eğilen nl alimleriyle birlikte Trk illerini adım adım dolaşan Kaşgarlı Mahmut, alışmalarında Trkeyi resmi dil olarak kabul eden Karahanlı Devletinden de byk destek go'rd.Trkenin serpilip gelişmeye başladığı o do'nemde, Mahmutla birlikte Balasagunlu Yusuf Has Hacib de Trk diline byk hizmet etti. Bu iki Trk alimi, ortaya koydukları eserlerle, Trk dil birliğinin sağlanmasına o'nemli katkılarda bulundular.Aynı zamanda filolog, etnograf ve ilk Trk haritacısı olan Kaşgarlı Mahmut, Divan-ı Lgatit-Trk adlı eserinde; yaşadığı devirdeki Trk illerinin ve boylarının kullandığı ağızları canlı olarak tespit etti.

Oğuz Trklerinin 24 boyu ile ilgili şemayı da verdiği eserinde, Trkenin zenginliğini ve Arapa ile Farsa yanındaki değerini ispata alışan Mahmut, ayrıca Trkeyi Araplara o'ğretmek gayesiyle Kitabu Cevahirn-Nahvi Lgatit-Trk adlı gramer kitabını yazdı.
Divanında Trk dilinin grameri yanında, Trk yer adları, Trk damgaları ve Trk topluluklarını da etraflı şekilde anlatan Kaşgarlı Mahmut, o'mrnn sonlarına doğru tekrar memleketi Kaşgara do'nerek, tahminen 1090da burada vefat etti. Doğu Trkistanda bulunan Kaşgar şehrine 35 kilometre uzaklıktaki Azak ko'ynde olan kabri, 1983 yılı Temmuz ayında bulundu. Trk illerini, obalarını ve bozkırlarını birer birer dolaşan ve Trk dili ve kltrne ait topladığı malzemeyi titizlikle inceleyerek eserlerine alan Kaşgarlı Mahmut; Trk, Trkmen, Oğuz, Çiğil, Yağma ve Kırgız boylarının ağız ve lehelerini karşılaştırmalı olarak işledi. Ona go're; Trk lehelerinin en kolayı Oğuz lehesi, en drst ve kullanışlısı Yağma ve Tuhsi şivesi, en edebisi ise Kaşgar Trkesidir.
Divan-ı Lgatit-Trk, bir o'nso'zle so'zlk kısmından meydana gelmiştir. O'nsözde yazar Trk dilinin tarifini, lehelerinin o'zelliklerini sayar ve dilbilgisi kurallarını, Arapadakilere kıyasla go'sterip tespit eder. Ana dilinin Arapadan ok stn olduğunu so'yler ve o'rnekler verir. Bu arada, o bilgileri nasıl elde ettiğini, nasıl btn memleketleri gezip dolaştığını da anlatır. İkinci, yani so'zlk bo'lm, Trke kelimelerin Arapa izahlarını kapsar. Bu nedenle, eser, Arapa yazılmış bir Trke so'zlktr. Ya da Trkeden Arapaya so'zlktr. Arapa dilbilgisindeki şekillerine go're sıralanmış 7500den fazla kelime hakkında aıklama yapılmıştır.

Byk bilgin bu aıklamaları yaparken kelimelerin nerelerde ve hangi anlamlarda kullanıldığını go'stermiştir. Bu esere ve onu izleyen başka eserlere kadar yazılı edebiyat o'rneklerimiz bilinmediği iin, daha o'nceki yzyıllara ait so'zl edebiyat o'rneklerini Kaşgarnin kitabından o'ğrenmekteyiz. Sagu denilen ağıtlar, koşuk dediği koşmalar, sav dediği ataso'zleri ve nazım şekillerinden başka verdiği dersten o'rneklerine bakarak mesela Alp Ertunga adındaki destanlaşmış kahramanın varlığını da yine Divan-ı Lgatit-Trkten o'ğrenmiş bulunuyoruz. Bu sebeplerden dolayı Kaşgarlı Mahmutun Divan-ı Lgatit-Trk hem dil, hem edebiyat, hem toplum ve sosyoloji tarihimiz bakımından ok o'nemli belgeleri toplayan bir kaynaktır.

Ancak bu kaynak eser 1910 yılına kadar bilinmiyordu. Geri Katip Çelebinin Keşfzznn adlı bibliyografyasında Kaşgarlı Mahmuttan da so
'z edilmiştir. Ama bu bilgi ok sınırlıdır. Vanizade Nazif Paşanın yakınlarından bir hanım, 1910 yılında İstanbuldaki Sahaflar Çarşısında dolaşırken bu dev eseri tozlu raflarda bulmuş, satın almak istemiştir. Elindeki ganimetin kadrini ancak o zaman anlayan kitapı, kitabın fiyatını 25 altına kadar ykseltmiş, hanım da kitabı alamamıştır. Ancak işi Maarif Nezaretine duyurmuştur. Ne olduğu belirsiz bir kitaba avu dolusu altın verilemeyeceği gerekesiyle Maarif Nezareti, eseri satın almayı reddetmiştir.
Haber, kitap delisi merhum Ali Emiri Efendiye intikal etmiştir. Kitaplarını millete hediye ederek Fatih Millet Ktphanesini kurmuş ve ilk mdrlğn yapmış olan Ali Emir Efendi, kitapıyı getirtmiş, eseri inceledikten sonra adamı ktphaneye kilitleyerek para tedarikine ıkmıştır. İşte bo'yle bor har satın alınan Divan-ı Lgatit-Trk, uzun zaman Ali Emiri Efendinin kıskan titizliğiyle ktphanede saklanmıştır. Ali Emir Efendi, eserin basımına ancak Sadrazam Talat Paşanın ricası zerine razı olmuştu. Eldeki yazma, Kaşgarlı Mahmutun el yazısı olmamakla beraber ondan 192 yıl sonra şamlı Mehmet adında usta bir hattat tarafından yazılmış yer yzndeki tek nshadır. Kaşgarlı, eserini Araplara kabul ettirmek iin iki yerde; Peygamberin iki hadisini zikreder ki, şunlardır:
Yce Tanrı: Benim bir ordum vardır ki onlara Trk adını verdim. Onları doğuda birleştirdim. Bir millete kızarsam cezalandırmak go'revini onlara veririm... buyurmuştur.
Yce Tanrı: Trke o'ğreniniz, nk Trkenin uzun bir saltanatı vardır... diye buyurur.
Divan Lgatit-Trk dnyanın her yanında, Trkoloji ilmiyle uğraşan pek ok bilgin iin paha biilmez bir kaynak olmuştur. zerinde şimdiye kadar yerli, yabancı, uzmanlar ok eşitli incelemeler yapmışlardır.


Aktay Trkmen
Baş avuş

: 296
: 34
: oğuz Avşar
: 17/03/2008

    

: Kasgarlı Mahmut

   lonely wolf 19, 2008 3:36 pm


dikkat ekici bir konudur, ellerin varolsun sağolsun Aktay bey
Kaşgarlı Mahmut efendimiz Trk kltrnn ulu sembollerinden biridir, onun yazdığı divan bir o'lmszdr, Yce Tanrımız onu rahmet eylesin, yeri umağ olsun

lonely wolf
Binbaşı

: 1156
: 33
: oğuz Salur
: 15/03/2008

    

: Kasgarlı Mahmut

   dogan 23, 2008 1:30 am


dogan
Ast avuş

: 51
: 35
: 10/03/2008

    

: Kasgarlı Mahmut

   suriye-turkmen 23, 2008 1:37 am


sizin duygularınızı takdir edip sizleri teşekkr ediyoruz kardeşim, her zaman her an tek başına bir avu alkışlayamaz

konuda paylaşım ettiğiniz iin esenlikler dilerim

_________________

Birleşmiş Bir Trkmen İin

suriye-turkmen
Yönetici

: 145
: 06/03/2008

http://suriye-turkmen.ahlamountada.com

    

: Kasgarlı Mahmut

   lonely wolf 23, 2008 3:39 pm



sen shu an ki zamanimizin Kashgarlisisin oysa her zamanin atlilari vardir

OYLESINE YAZMISH OLSAYDINIZ DOGAN KARDESH DAHA IYI OLURDU



ESENLIKLER

lonely wolf
Binbaşı

: 1156
: 33
: oğuz Salur
: 15/03/2008

    

      


 
: